Terapia schematu jest podejściem psychoterapeutycznym integrującym psychoterapię poznawczo-behawioralną z psychoterapią psychodynamiczną i terapią Gestalt, teorią przywiązania oraz relacji z obiektem. Swoje korzenie ma w teorii przywiązania Bowlby’ego, która zakłada, że niezaspokojone potrzeby emocjonalne dziecka mają negatywny wpływ na jego rozwój. Terapia schematu to stosunkowo nowa metoda terapeutyczna opracowana przez amerykańskiego psychologa Jeffreya E. Younga. Powstała w latach 90. XX wieku.

Ta forma psychoterapii jest polecana szczególnie osobom, które doświadczają trudności w relacjach z innymi i zmagają się z silnymi i zmieniającymi się emocjami utrudniającymi ich funkcjonowanie.

Terapia schematu opiera się na założeniu, że niezaspokojone potrzeby emocjonalne u dziecka prowadzą do rozwoju nieadaptacyjnych schematów. Tymi niezaspokojonymi potrzebami mogą być brak uwagi, troski, ciepła, bezpieczeństwa, miłości, akceptacji, ale także przy nadmiernej opiekuńczości brak autonomii czy brak granic. W skutek tego powstaje schemat, czyli emocjonalny i poznawczy wzorzec, który jest dla danej osoby niszczący. Są to swoiste “mapy życiowe”, przez pryzmat których postrzegamy siebie, innych ludzi i świat. Choć początkowo schematy mogły pomagać nam przetrwać trudne sytuacje, w dorosłym życiu często stają się źródłem cierpienia i przeszkodą w realizacji naszych celów. Na schematy składają się sposoby myślenia, odczuwania i zachowania, które oddziałują na nasze codzienne funkcjonowanie, decyzje i relacje. Terapia schematów skupia się na zrozumieniu, jak te przeszłe doświadczenia wpłynęły na naszą obecną rzeczywistość.

Celem terapii schematu jest pomoc pacjentom w zaspokojeniu podstawowych potrzeb emocjonalnych w sposób najbardziej dla niego korzystny. Zmiana zachodzi poprzez pogłębione poznawanie własnych schematów i ich źródeł. W bezpiecznej relacji terapeutycznej pacjent odkrywa związki między przeszłymi doświadczeniami a obecnymi trudnościami. Kluczowa jest praca z emocjami – w atmosferze zaufania możliwe jest nawiązanie kontaktu z trudnymi uczuciami i przepracowanie bolesnych doświadczeń. Równolegle następuje proces zmiany dotychczasowych wzorców funkcjonowania na zdrowsze sposoby zaspokajania potrzeb. Relacja z terapeutą staje się przestrzenią do doświadczania bezpiecznego przywiązania i rozwoju umiejętności budowania satysfakcjonujących relacji.

Proces terapeutyczny jest dostosowany do indywidualnych potrzeb każdej osoby, a jego długość zależy od głębokości i złożoności problemów.